5.2.1 Czym jest język SPARQL?

Czym jest SPARQL?

SPARQL (czyt. „sparkl”) to język zapytań do baz danych zapisanych w modelu RDF – czyli w postaci tzw. trójek: podmiot – orzeczenie (właściwość) – dopełnienie. Jeśli znasz SQL z baz relacyjnych, analogia jest prosta: SQL pyta tabele i kolumny, a SPARQL – graf powiązanych ze sobą elementów (osób, miejsc, instytucji, dzieł), z których każdy ma własny identyfikator i zestaw właściwości.

Co daje SPARQL w praktyce?

• Precyzję – filtrujesz, sortujesz i zawężasz wyniki po dowolnych kryteriach (daty, typy, relacje, itp.).
• Łączenie warunków – pytasz naraz o kilka cech (np. typ miejscowości + przynależność administracyjna + zakres czasu).
• Różne formy wyników – tabelaryczne listy, mapy, wykresy.

Po co używać SPARQL?

SPARQL odpowie na pytania, których wyszukiwarka pełnotekstowa nie „zrozumie”, bo wymagają zestawienia wielu relacji. Przykłady typowo historyczne:

• „Znajdź miejscowości typu miasto, położone w powiecie ksiąskim, które w XVI w. były własnością monarszą.”
• „Wszystkie książki wydane w Krakowie w 1970 r. przez tego samego redaktora.”
• „Osoby urodzone przed 1600 r. opisane w Polskim Słowniku Biograficznym.”

Takie kwerendy wykorzystują powiązania między elementami w WikiHum i pozwalają uzyskać listę wyników gotową do dalszej analizy.

Jak działa SPARQL – intuicyjnie

Pomyśl o bazie jako o zbiorze „faktów” zapisanych w trójkach RDF. Gdy zadajesz pytanie, SPARQL dopasowuje wzorce trójek do tego, co opisałeś w zapytaniu.

Przykład pytania w języku naturalnym:
„Znajdź wszystkie miejscowości, które były miastami, należały do króla i leżały w województwie krakowskim.”

SPARQL szuka elementów, które spełniają jednocześnie m.in. następujące warunki:

• jest to → jednostka osadnicza
• typ miejscowości → miasto
• typ własności → własność monarsza
• położona w → województwo krakowskie

Jeśli w grafie istnieją takie kombinacje trójek, otrzymasz uporządkowaną tabelę wyników, którą możesz wyświetlić też jako mapę czy wykres.

Narzędzia w WikiHum

• Wikidata Query Builder (graficzny „pomocnik”) – dla osób, które wolą interfejs wizualny. To graficzne narzędzie wspomagające budowanie zapytań. Umożliwia tworzenie prostych i średnio złożonych kwerend w formie wizualnych bloków (właściwość → operator → wartość), bez konieczności znajomości składni języka SPARQL. Narzędzia umożliwia podejrzenie wygenerowanego kodu w dowolnym momencie i otwarcie go w pełnym edytorze SPARQL.

Wikidata Query Builder został omówiony w sekcjach 5.2 oraz 5.3.

• Wikidata Query Service (edytor SPARQL) – narzędzie zaawansowane, które umożliwia pełną kontrolę nad zapytaniem, czyli ręczną edycję zapytania w oknie tekstowym (wymagana znajomość języka SPARQL lub posłużenie się asystentem sztucznej inteligencji do napisania zapytania, np. Chatem GPT).

Wikidata Query Service  został omówiony w sekcjach 5.4 oraz 5.5.

Podsumowanie

SPARQL otwiera dostęp do pełnej struktury wiedzy zgromadzonej w WikiHum. W połączeniu z Wikidata Query Builder (budowanie zapytań „z klocków”) i Wikidata Query Service (pełny edytor SPARQL) pozwala przejść od prostego wyszukiwania do precyzyjnych kwerend badawczych, które można filtrować, wizualizować i eksportować.

W dwóch sekcjach przejdziemy przez przykłady krok po kroku – od pierwszej kwerendy w Wikidata Query Builder (zob. sekcja 6) po własne zapytania w Wikidata Query Service (zob. sekcja 7), wraz z zapisaniem linku i pobraniem wyników do dalszej analizy.