Przegląd sekcji

  • Sekcja 1. Informacje o kursie

    Zwiń wszystko Rozwiń wszystko

    • 1.1 Podstawowe informacje

      To szkolenie pomoże Ci poznać WikiHum – otwartą bazę wiedzy o osobach i miejscach związanych z historią Polski. Dzięki niej można w prosty sposób wyszukiwać, porównywać i łączyć dane historyczne pochodzące z różnych źródeł.Kurs ma charakter praktyczny: krok po kroku nauczysz się, jak korzystać z WikiHum i powiązanych z nią narzędzi, które wspierają badania humanistyczne i historyczne w środowisku cyfrowym.

      W trakcie szkolenia nauczysz się pracy zarówno z samą platformą WikiHum, jak i z narzędziami towarzyszącymi:
      • Wikidata Query Builder – narzędzie umożliwiające tworzenie zapytań SPARQL (język zapytań używany do wyszukiwania i analizy danych zapisanych w formacie RDF) bez pisania kodu – w sposób graficzny i intuicyjny,
      • Wikidata Query Service (WDQS) – uruchamianie i modyfikacja zapytań SPARQL,
      • OpenRefine – rekoncyliacja (uzgadnianie) z Wikibase/WikiHum i wzbogacanie własnych danych o dane z WikiHum.

      Po ukończeniu szkolenia będziesz potrafić:
      • wyszukiwać i interpretować informacje w WikiHum,
      • tworzyć zapytania (także bez kodu) oraz pobierać/wizualizować wyniki,
      • harmonizować własne zbiory danych z elementami w WikiHum oraz automatycznie pobierać wybrane właściwości (np. współrzędne, daty),
      • eksportować i porządkować rezultaty do dalszej analizy lub publikacji.

      Forma kursu: asynchroniczna (self-paced). Nie musisz przerabiać go „od A do Z”. Każda sekcja i jej podsekcje są samodzielne – możesz zaczynać od dowolnej sekcji/podsekcji zgodnie z potrzebą badawczą czy Twoimi umiejętnościami. Dla osób zupełnie początkujących zalecana (ale niewymagana) kolejność sekcji to: 1 → 2 → 3 → 4 → 5 → 6 → 7 → 8 → 9.

      Szacunkowy czas przejścia całego kursu: 8 godzin.Kurs jest bezpłatny i otwarty dla wszystkich.

    • 1.2 Cele szkolenia i oczekiwane efekty

      Po ukończeniu szkolenia uczestnik:


      Wiedza

      • wyjaśnia podstawowe pojęcia: Linked Open Data, URI, PID, element, trójka RDF, właściwość, kwalifikator;
      • rozumie ideę Linked Open Data;
      • zna architekturę i zasoby WikiHum oraz relację do Wikibase;
      • rozumie semantykę zapytań SPARQL na poziomie podstawowym.

      Umiejętności

      • wykorzystuje wyszukiwarkę zaawansowaną do wyszukiwania;
      • wykorzystuje Wikidata Query Builder do budowy kwerend;
      • formułuje zapytania w Wikidata Query Service;
      • pobiera z WikiHum dane do własnych celów badawczych;
      • przygotowuje dane wejściowe w OpenRefine (własne dane badawcze), uruchamia uzgadnianie (rekoncyliację) z instancją WikiHum, pobiera informacje z bazy WikiHum, zapisuje wyniki własnej pracy.

      Kompetencje/Postawy

      • dobiera właściwe narzędzie (wyszukiwarka zaawansowana, Wikidata Query Builder, Wikidata Query Service, OpenRefine) do celu badawczego.

    • 1.3 Struktura kursu

      Kurs jest podzielony na 7 sekcji:

      1. Informacje o kursie
      2. WikiHum – brama do świata Linked Open Data
      3. Wprowadzenie do Linked Open Data
      4. Wyszukiwanie informacji za pomocą funkcji Szukaj
      5. Narzędzia do tworzenia zaawansowanych zapytań (kwerend)
      6. Zapytania z wykorzystaniem WikiData Query Builder
      7. Zapytania z wykorzystaniem WikiData Query Service
      8. Łączenie i wydobywanie danych z WikiHum
      9. Materiały pomocnicze

      Każda sekcja (oprócz pierwszej i ostatniej) rozpoczyna się krótkim filmem wprowadzającym, który w przystępny sposób prezentuje zagadnienie poruszane w danej sekcji lub ogólnie pokazuje możliwości danego narzędzia bądź usługi. Filmy te mają charakter ogólnego wprowadzenia – przedstawiają podstawowe funkcje i zastosowania, bez omawiania szczegółów,


      Procedury zawarte w podsekcjach omawiają poszczególne funkcje WikiHum oraz narzędzi Wikidata Query Service, Wikidata Query Builder i OpenRefine krok po kroku, w sposób szczegółowy i wyczerpujący, tak aby użytkownik mógł samodzielnie odtworzyć opisane czynności i zastosować je w praktyce. Każda procedura została zilustrowana zrzutami ekranu, a w przypadku bardziej złożonych etapów — uzupełniona krótkimi filmami instruktażowymi.


      Sekcja 9 zawiera dodatkowe materiały, w tym 🔗słowniczek pojęć dla całego kursu, w którym wyjaśniono fachowe i specjalistyczne słownictwo używane w treściach szkoleniowych.

    • 1.4 Wymagania techniczne

      Zalecane wymagania techniczne
      • Komputer: laptop/desktop 64-bit, 2-rdzeniowy CPU.
      • RAM: min. 4 GB, lepiej 8 GB.
      • Dysk: ~50MB wolnego miejsca (pliki ćwiczeń, eksporty, archiwa).
      • System: Windows 10/11, macOS 11+ lub dowolna współczesna dystrybucja Linux.
      • Przeglądarka: aktualny Chrome / Firefox / Edge / Safari, włączony JavaScript.
      • Internet: stabilne ≥10 Mb/s (HD wideo + praca online).
      • Ekran: min. 1366×768.
      • Audio: głośniki/słuchawki (filmy z lektorem).
      • Dodatkowo: program do arkuszy (Excel/LibreOffice/Google Sheets), narzędzie do archiwów .zip/.tar.gz.

      Ustawienia/organizacja
      • Zezwól na otwieranie nowych kart/okien (część akcji WDQS/Query Buildera otwiera linki).
      • Wyłącz agresywne blokery skryptów/reklam na czas pracy, jeśli coś się nie ładuje.
      • Upewnij się, że sieć nie blokuje dostępu do usług Wikibase/Wikidata/WikiHum.

      Na sam udział w kursie (wersja hostowana w przeglądarce) nie trzeba instalować nic poza przeglądarką internetową.

  • Sekcja 2. WikiHum - brama do świata Linked Open Data

  • Sekcja 3. Wprowadzenie do Linked Open Data

  • Sekcja 4. Wyszukiwanie informacji za pomocą funkcji Szukaj

    • 4.1. Wprowadzenie do wyszukiwania

      W tej sekcji szkolenia zostanie przedstawione zagadnienie dotyczące skutecznego wyszukiwania informacji w bazie WikiHum. Stanowi ona jednocześnie solidną podstawę przed kolejnymi sekcjami, w których zostaną omówione bardziej zaawansowane sposoby wyszukiwania, takie jak tworzenie zapytań za pomocą języka SPARQL (zob. 🔗sekcja 5).

      W tej części pokażemy, jak szybko odnaleźć konkretny byt lub grupę bytów, które posiadają pewne wspólne cechy. Do tego celu wykorzystamy funkcję Szukaj.

      Funkcja wyszukiwania jest dostępna w dwóch trybach:

      • wyszukiwanie podstawowe;
      • wyszukiwanie zaawansowane.

      Zanim przejdziemy do szczegółowego omówienia poszczególnych funkcji, zachęcamy do obejrzenia krótkiego filmiku wprowadzającego, który w przystępny sposób prezentuje możliwości wyszukiwania informacji w WikiHum. Materiał pokazuje, jak korzystać z funkcji Szukaj, jak interpretować wyniki oraz jak efektywnie poruszać się po bazie danych.

      Obejrzyj krótki film wprowadzający do tematu tej sekcji

    • Wyszukiwanie podstawowe pozwala na znalezienie elementów, których etykiety (ang. label) lub inne nazwy (ang. aliases) są identyczne z podaną frazą albo zaczynają się od podanej frazy.

      4.2 Wyszukiwanie podstawowe

      Ogólne zasady wyszukiwania są proste:

      • w polu wyszukiwania słowa należy wpisywać pojedynczo;
      • mechanizm nie jest czuły ani na wielkość liter, ani na polskie znaki.
    • 4.2.1 Uruchamianie wyszukiwania podstawowego Strona

    • 4.3 Wyszukiwanie zaawansowane

      Wyszukiwanie zaawansowane pozwala odnaleźć frazę w dowolnym fragmencie etykiety (ang. label), innej nazwy (ang. alias), a także w treści opisu (ang. description) danego elementu.

      Ogólne zasady wyszukiwania są proste:

      • w polu wyszukiwania słowa należy wpisywać pojedynczo;
      • mechanizm nie jest czuły ani na wielkość liter, ani na polskie znaki.

      Uwaga:

      Wyniki wyszukiwania w WikiHum (tak jak w innych instancjach Wikibase, np. Wikidata) prezentowane są w formie listy elementów, które system uznał za najbardziej trafne względem podanego hasła. Każdy wynik zawiera: etykietę elementu, identyfikator QID elementu, opis elementu oraz dodatkowe dane (m.in. liczbę deklaracji elementu, liczbę linków do witryn oraz datę ostatniej modyfikacji). Warto podkreślić, że kolejność wyświetlania wyników nie jest chronologiczna ani alfabetyczna – zależy od mechanizmu tzw. trafności, który Wikibase oblicza automatycznie na podstawie szeregu czynników. W efekcie element, który dokładnie odpowiada wyszukiwanej frazie, nie zawsze pojawia się na pierwszym miejscu. Przykładowo, przy zapytaniu „powiat wschowski”, właściwy element powiat wschowski (Q175796) może zostać wyświetlony dopiero na czwartej pozycji – ponieważ inne powiązane jednostki (np. gmina Sława, gmina Wschowa) zawierają tę frazę w opisach i są bogatsze w dane.

    • 4.3.1 Uruchamianie wyszukiwania zaawansowanego Strona
    • 4.3.2 Komendy wyszukiwania zaawansowanego Strona

  • Sekcja 5. Narzędzia do tworzenia zaawansowanych zapytań (kwerend)

    • 5.1. Narzędzia do tworzenia zaawansowanych zapytań

      W poprzedniej sekcji korzystaliśmy z funkcji Szukaj, która świetnie nadaje się do szybkiego odnajdywania pojedynczych haseł. Gdy jednak chcemy zadać pytanie badawcze – np. „wszystkie miasta w województwie krakowskim w XVI wieku” – zwykłe wyszukiwanie bywa za mało elastyczne. W tej sekcji pokazujemy, jak formułować precyzyjne zapytania do grafu wiedzy przy użyciu SPARQL oraz jak zrobić to dwiema drogami: graficznie w Wikidata Query Builder i bezpośrednio w edytorze Wikidata Query Service. Oba narzędzia współpracują z WikiHum.

      Obejrzyj krótki film wprowadzający do tematu tej sekcji

    • 5.2 Język SPARQL

    • 5.2.1 Czym jest język SPARQL? Strona

  • Sekcja 6. Zapytania z wykorzystaniem WikiData Query Builder

  • Sekcja 7. Zapytania z wykorzystaniem WikiData Query Service

  • Sekcja 8. Łączenie i wydobywanie danych z WikiHum

  • Sekcja 9. Materiały pomocnicze

  • Pomoc techniczna

    • Jeśli pytania dotyczące tego kursu lub masz problem z wykonaniem przedstawianych czynności napisz na adres: lab.dariah@ihpan.edu.pl.

Dostępność
Resetuj wszystko

Kolory o wysokim kontraście Kolory o wysokim kontraście

Rozmiar czcionki Rozmiar czcionki

1

Czcionka Czcionka